![]() |
|---|
| Home | La storia | Chi siamo | Repertorio | Concerti | Galleria | Contatti |
|---|
|
I Canti ProfaniOttava trista Sa Murinedda Sa cumpagna 'e sa vida S'anzonedda Sas filonzanas Sa burrasca Sa padrina S'ísula 'e sa fortuna Su ballu |
|
|
|---|
Solitamente con canti profani si intende quell'insieme di componimenti propri di ambienti festosi, di sagre paesane, di divertimenti. Anche a Cuglieri il significato è lo stesso, sebbene non cosí tanto marcato. Infatti gran parte dei canti inclusi nel repertorio profano mostra radici in contesti tutt'altro che spensierati o festosi. Si contemplano ad esempio tragedie sentimentali come in S'Ottava trista, un componimento che ha come soggetto una valle a cui il poeta si rivolge in un lamento per la morte di una donna, la padrona della valle stessa, con la quale esso aveva chiaramente dei legami sentimentali. Sa Burrasca descrive invece l'evolversi di una catastrofe navale nella quale il protagonista perde tutti i suoi averi, e di ciò si lamenta. I canti piú festaioli sono Sa Murinedda, ossia "la morettina" che si fa prestare capi di vestiario e ornamenti per poter andare alla festa del paese; o le Filugnane, canto di cui in realtà i versi sono originari di Sassari, che vengono cantate in particolare in occasione della festa campestre in onore di S. Imbenia Martire, il 29 aprile, e che segna quasi una rinascita, una ripresa, "un'autorizzazione", dopo la chiusura ad ogni attività festaiola imposta dal periodo quaresimale. Il canto a ballo è un componimento che appunto nasce per accompagnare il ballo sardo cuglieritano, caratteristica fondamentale è ovviamente la ritmicitá che deve dettare il ritmo ai danzatori; il testo del canto, su Duru duru, é originariamente un canto monodico che le donne cantavano ai bambini facendoli ballare sulle proprie ginocchia. La parola duru deriva dall'arabo duru e significa gira. La forte presenza della chiesa ha condizionato molto il canto, non solo dal punto di vista della melodocità ma anche dei testi, peró come per ogni movimento e istituzione, ci furono anche nei confronti del clero persone a favore e persone meno a favore, per cui si assisteva all'emergere di canti dai testi satirici, anticlericali: è il caso de Sa Padrina. La satira si riferisce a sos Padres kircantes del Convento, che andavano a cercare soldi e beni di prima necessitá da ridistribuire ai poveri, ma che spesso cercavano anche qualcos'altro... C'è da far presente che quello che abbiamo oggi è una delle due branche del repertorio canoro profano: esistevano infatti, trenta - quaranta anni fa, due tipologie di canto, una è quella che abbiamo conservato, denominata "Su cantu 'e sos Artigianos", eseguita seguendo la tipologia a cuncordu, e l'altra, quella che è andata perduta, è invece "Su cantu 'e sos Pastores" che veniva eseguita secondo il modus a tenore. Di quest'ultima rimanevano in vita due anziani conoscitori e cantori, scomparsi una decina di anni fa ahinoi prima che si riuscisse a registrare le testimonianze e tantomeno ad apprendere quel genere. Si suppone che la scomparsa di questa seconda tipologia canora, e allo stesso tempo la integra conservazione di un repertorio invidiabilmente ricco della prima, ossia del canto a cuncordu, sia stata evidentemente condizionata dalla forte presenza della Chiesa nel paese. Il culmine di ció venne infatti raggiunto proprio nella prima metà del '900, quando la chiesa di S. Maria della Neve divenne Basilica Minore (nel 1919, sotto il Pontificato di Benedetto XV) e quando all'ampio numero di chiese si aggiunse, nel 1927, il Seminario Pontificio regionale sardo "Sacro Cuore di Gesù" affidato ai padri della Compagnia di Gesù, e quando erano in piena attività il Convento dei Servi di Maria e il Convento dei frati Cappuccini. É in questo periodo che il canto sacro subisce una considerevole valorizzazione, e quindi indirettamente anche il genere canoro che più gli rassomigliava: quello a cuncordu, quello degli Artigiani, a discapito del canto dei Pastori, che viene perciò sovrastato da quest'ultimo. Bisogna ricordare, a riguardo, che i cantori che cantavano nelle funzioni della Settimana Santa erano un numero considerevole, e data la predilezione da parte di questi della tipologia a cuncordu -sia per ragioni vocali, sia perché questo modus veniva giudicato in qualche modo più raffinato- si può supporre che siano stati i cantori stessi i maggiori responsabili di questa selezione, come, del resto, della conservazione impeccabile dell'ampio repertorio profano di cui oggi siamo in possesso. |
|
Cantas tristas memorias m'ischidas in s'attonita mente, o Addemala! Ammentos chi m'inasprin sas feridas Mi pioen inoghe da' ogni ala... Ahi, sicca sas arvures fozidas, Borta in luttu sa 'irde tua gala! Nessi cantu dur'eo luttu porta... Ohimè sa padrona tua est morta! |
|
|---|
|
Sa murinedda Sa murinedda mia cando andat a sa festa Finzas su pilinzone dae attere s'imprestat. E puci, in ora bona, e itte fantasia. E chie l'a' bida sa murinedda mia. Sa murinedda mia cando andat a sa festa finzas su corittu dae attere s'imprestat. E puci, in ora bona, e itte fantasia. E chie l'a' bida sa murinedda mia. Sa murinedda mia cando andat a sa festa finzas sos orecchinos dae attere s'imprestat. E puci, in ora bona, e itte fantasia. E chie l'a' bida sa murinedda mia. |
|---|
Sa cumpagna de sa vida Sa cumpagna de sa vida preziada pius de s'oro ma pius bella est sa chi adoro de sa campagna fiorida.
|
.... |
|---|
S'anzoneddaS'anzonedda chi est minore disizzesi a pasculare Sa mama lassat andare a pascher' erbas e fiores. Alvures chi mi mirades proite dolu non tenides? Fiores chi in pratos naschides proite non bond' apenades? |
Sas filonzanas Povere filugnane semu giunti in bisogni, in cerca di filogni a chi ce ne po dare.
|
![]() |
|---|
......... |
Sa burrasca Sa burrasca sa nae mi hat perdidu ch' aia tantos annos in su mare. Appuntu cando fia pro imbarcare sas deliscias mias pius seguras sas aeras si mustran pius oscuras cun turbine e tumultu violentu: tott'ind'una si pesat unu 'entu e che la ponet in atteru lidu. Comente faghet sa pitzinna sola sola chenza me? |
|---|
| Sa padrina
Siade nostros avocados Santos Padres lazarones. Sos chi andades fraga fraga che battu in copeltura. Chi zughides sa natura accutta comente draga in chilca de fagher piaga sutta de sos pilinzones. Siade nostros... Cando in Tatari impringesit un'illustre cunvittora non tardesit mancu un'ora chi a Cuglieri bos fuesit, e inie bos ciappesi |
rattendebos sos buttones. Siade nostros... E bois padre Mette, sezis forte de ischina, e in s'arte 'e sa femína faghides meraculones. Siade nostros... E bios padre Frantziscu de illustre calveddera, zughides sa 'uttonera manna che trau muriscu, la 'ogades a su friscu in sas caldas tentasiones Siade nostros.. |
|---|
S'ísula 'e sa fortuna
Ite pensamos fagher Flora amada in custa terra ingrata e traitora? Non bides cantos viles a un'ora chircan s'amore nostru 'e avvelenare? Flora mia, ponzemus pe' in mare, andemus asa terra fortunada! Ispettende nos est de sa fortuna s'isula fortunada veramente Ue in festa continua sa zente vivet chenza molestia peruna. Ne b'incontran sos rajos de sa luna luttuosas iscenas de piantu: Inie est totu incantu e de s'incantu, non si poden sos coros saziare. Flora mia, ponzemus pe' in mare! Est motivu de gioia e de consolu Cantu ti si reparat a sa vista: Su culumbinu, sa turture trista Cantend'amore leana su ölu; E-i s'armoniosu russignolu Pienat de lamentos sa campagna, Ma non tardat sa dozile cumpagna Cun versos de amore a lu giamare. Flora mia, ponzemus pe' in mare. S'abe brunda, sa pinta mariposa Sighin s'amante da-e rampu in rampu; Nè b'hat fiore in buscu, arvur'in campu Chi non ti mustret s'indul'amorosa: Su giorminu s'istringhet a sa rosa E s'abbrazzat a s'ulumu sa ïde, Immagine perfetta de sa fide Ch'inìe solen tennere in amare. Flora mia, ponzemus pe' in mare. Est pro vida s'amore professadu, Han sagros sos affettos già promissos; E pro cussu pioet subr'a issos Ogni grascia chi Deus hat formadu: Su terrinu produit senz'aradu Laores cantu nd'hat in bidatone; Sas arvures de fruttu ogn'istajone Dan fruttos de sabore singulare. Flora mia, ponzemus pe' in mare. Totu in cussu beneficu orizzonte Est abbundanscia e vera biadìa; Benit mancu sa ruzza limba mia Pro chi sas maraviglias tinde conte. Fina da-e sos chercos de su monte Be-i curret su mele a perdimentu E chito su manzanu andat s'armentu De per isse su latte a presentare. Flora mia, ponzemus pe' in mare. Ite piùs? S'ierru a larga manu Non bi ëttat da-e altu abbas e nies Ne-i s'istiu inzendiat sas dies Cun caldanas de sole fittianu ; Pezzi sempre in delissias d'ëranu Passan inìe su tempus insoro, Un'aeritta cun alas de oro Faghet solu sas fozas tremulare. Flora mia, ponzemus pe' in mare. | ........ Posca in totue padros e giardinos Sullevan de profumos una nue, Allegros puzoneddos in totue Cantan umpare, faghene festinos; In totue rizolos cristallinos Rinfriscan sa campagna fiorida... Vida de Paradisu est cussa vida, E proite tardamos a b'andare? Flora mia, ponzemus pe' in mare. Andemus, s'est ch'abberu m'has amore, Ma giuremus torrare in custa terra, Da chi no hat a fagher piùs gherra A columbos e turtures s'astore; Su leone de feras distruidore, Dare cazza non det piùs a fera, Nadare den sos pisches in s'aera, E in s'abba sas aes den bolare. Flora mia, ponzemus pe' in mare. Da chi pro maraviglias de avanzu Su rù hat a bundire senz'ispina E de sa giorva s'aspra raighina Fruttu det render su piùs liccanzu; Da chi nascher in mare det s'aranzu E brancas de coraddu in sa foresta; Tando mancari muat sa tempesta, Isolvemus sas velas pro torrare. Flora mia, ponzemus pe' in mare. Però custas aeras ti sun caras E da-e te traith abbisu so... Ahi! ch'in coro tou has nadu: no, Mancari non l'isplichene sas laras... It'has determinadu? ite mi naras? In modu risolutu ti cumporta: Ma de perder a mie t'accunnorta O chirca custos dubbios lassare. Flora mia, ponzemus pe' in mare. In s'istante sos dubbios ammella, Ca, si no, cantu prestu m'ïdes mortu: Allestrida sa nae est in su portu, Andemus como, Flora mia bella... Propiziu su ëntu e ogn'istella Nos faghen a partire violenzia… Oh gioja! tue has fissu sa partenzia E non cherzo un'istante durittare! Flora mia, ponzemus pe' in mare. Finis acconos intro a su navìu, Sa vel'est tesa e dadu est su segnale.. Adìu, dura patria fatale, Parentes e amigos totu adìu; Como bos lasso e cantu duro ïu, Cun Flora parto a logos differentes; In issa amigos, patria, parentes In Flora ogni contentu app'a lobrare! Flora mia, ponzemus pe' in mare. |
Su ballu Duru duru duru duru duru duru duruseddu, mortu m'an-a s'aineddu in su traínu 'e Funtana, inghiriadu mi l'ana battor omines de pé! Duru duru duru duru duru duru duruseddu, mortu m'an-a s'aineddu in su traínu 'e Funtana, inghiriadu mi l'ana battor omines de pé! Cumandados da su Re pro che lu leare a Bosa pro ischire cudda cosa no nd'abbastat mente mia! Unu giardinu 'e olia b'ad'in s'adde 'e Filumena pro li narrer sa Novena e su Rosariu cantau. Duru duru duru duru duru duru durusía, sas campanas de cresia las toccan a su manzanu. Fiore cuglieridanu e sa mela tataresa cando su coro mi pesat no lu 'ido e no lu tocco, cariasa e barracocco pruna b'at in binza mia, unu giardinu 'e olia b'ad'in s'adde 'e Filumena pro li narrer sa Novena e su Rosariu cantau. |
Corigheddu e corigheddu corigheddu e corigheddu corigheddu e coro amadu. Unu giardinu 'e olia b'ad'in s'adde 'e Filumena pro li narrer sa Novena e su Rosariu cantau. Corigheddu e corigheddu corigheddu e coro amadu chi ti isetto dogni díe cando as'a leare a mie leamiche a domo tua, cando as'a bider sa úa fiorinde in mese 'e 'ennarzu cando as a bider porcarzu faghinde casu porchinu, tando as a bider caminu in sos mares de Casteddu tando as a leare aneddu po isposare cun mé! Tando as a bider su Re calande in Monteleone, tando as a bider anzone faeddande italianu! Tando su puzone 'e 'eranu chi a nde essire cunsizeri tando sa mela piberi in pruna si reboltare! Tando as a bider su mare tottu a giardinos de rosa, tando as a bider a Bosa dae s'assetu tramudada! Corigheddu e corigheddu, corigheddu e coro amadu, corigheddu e corigheddu.... |
|---|